ASP.NET WebForms: Sürekle-bırak bileşenlerin kullanıldığı,
olay-tabanlı programlama yapılabilen, hazır server side kontroller bulunduran
ve hızlı geliştirmeye elverişli bir
mimari yapı sunan, web yazılımı geliştirme platformudur.
Avantajları:
Zengin
sunucu kontrolleri(Rich Server Controls) desteği; ASP.NET
Web Forms'ta MVC'den farlı olarak sunucu taraflı
çalışan kontroller yer almaktadır (Button, Label, Textbox, GridView, ListView, ScriptManager
vs.). Bu hazır kontroller sayesinde birçok işlem kolaylıkla
gerçekleştirilebilmektedir. ScriptManager sayesinde daha
az Javascript bilgisiyle AJAX işlemleri kolaylıkla yapılabilir ve sunucu
kontrollerinin sürükle/bırak özelliği sayesinde daha az HTML kodu kullanarak
sayfalar geliştirilebilir. Ayrıca; saf HTML'de bilindiği gibi
bazı şeyler her yerde aynı gözükmeyebiliyor. Internet Explorer'da harika
gözüken bir arayüz Firefox'da bozuk gözükebiliyor ya da tam tersi bir durum söz
konusu olabiliyor. ASP.NET sunucu kontrolleri web tarayıcısını algılayıp ona
uygun HTML içeriği sunabiliyor. Ayrıca ASP.NET
Web Forms , bir sayfaya özel işlevsellikler ekleyebilen Page Controller
desenini kullanır.
ViewState
desteği; Normalde HTTP'nin "stateless" yapısından dolayı , HTML kontrolleri
sunucu istekleri arasında değerlerini korumazlar. Ama Web Formlar'da bu durum
her kontrolün son bilinen değerinin form içinde ViewState denilen bir yapıda
tutulması ile aşılmaktadır. Web Forms için önemli derecede
performans kaybı yaşatan View State, farklı açıdan
bakıldığında yazılım geliştiricinin
sayfa içinde tutması gereken değerleri/verileri kaybetmemek için sıklıkla
kullandığı bir yöntemdir ViewState kullanımı sırasında çok
büyük veriler saklanmadığı sürece bu konu Web forms için avantaj olarak
düşünülebilir.
Olay
tabanlı programlama(Event Driven Programming);
Olay tabanlı programlama ile geliştirici, kullanıcı etkileşimi ile ilgilenmek
için POST ve GET metotlarına bağlı kalmıyor. Bir düğmeyi sayfaya sürükleyip,
ona çift tıklayarak kullanıcı düğmeye tıkladığında olacak şeyleri kod tarafında
yazabiliyor. Bu yapı eğer dikkatli bir şekilde kullanılırsa, yazılım
geliştiriciye büyük kolaylık sağlamaktadır. Oluşturulan olay (Event)
metodu içerisinden Asp.Net'in diğer sunucu kontrollerine erişip, içerisindeki
verilere müdahale edilebilmektedir.
Yukarıdaki
sebeplerden dolayı yazılım geliştirici arka plandaki karmaşıklıklardan
soyutlanmış olmaktadır. Sunucu kontrolleri ve ViewState'ler sayesinde daha az seviyede
HTML ve JavaScript bilgisiyle yazılım geliştirici, kolay ve hızlı bir şekilde
web uygulamaları geliştirebilmektedir.
Dezavantajları:
Proje
Yapısı; ASP.NET Web Formları'nda varsayılan
olarak gelen bir proje yapısı yoktur. Genel geçer bir proje yapısıda henüz
oluşmamıştır. Herkes kendi yapısını oluşturabilir. Proje geliştikçede bu büyük
bir sıkıntı olmaya başlayacaktır.
Test
edilebilirlik(Unit Tests); Birim
testleri yapmak çok zordur. Çünkü proje içerisindeki CodeBehind tarafında çok
fazla olay tabanlı fonksiyon vardır.
Ve bu fonksiyonlar iki tane parametre (Object sender, EventArgs e) içerir. Bu
fonksiyonları test etmek için bu parametrelerin gönderilmesi gerekir.
Performans;
Klasik ASP'deki sorunlara çözüm olan ViewState, çok kullanıldığında, aynı
zamanda bir sorun haline gelebilmektedir. ViewState'ler sayfa içinde tutulduğu
için sayfanın boyutunu arttırmakta ve bu da performansın düşmesine sebep olmaktadır.
HTML
üzerinde daha az control; Bir çok durumda en sonunda nasıl bir HTML
elde edeceğimizi bilmediğimiz için jQuery gibi JavaScript kütüphanelerinin
entegrasyonu zorlaşmaktadır. Web
forms ile çok fazla html kodları yönetilememektedir. Yani; sürükle bırak
mantığı ile geliştirilen formlar RAD(Rapid Application Development) anlayışına
uygundur ama web formlar sürekli bu şekilde geliştirildiğinde istemciye dönen
HTML üzerindeki kontrol de azalır. Bu nedenle server-side olarak sunulan
kontrollerin istemciye ulaştığında ID’lerini yönetmek, bu kontroller üzerinden
ID Management yapmak ve JQuery gibi frameworkler ile entegrasyon yapmak çok zor
hale gelir.
Arama
Motoru Optimizasyonu; URL'ler bazı query string'ler ile
şekillendirilebilen sabit ASPX sayfalarını göstermektedir. Bu URL’ler kullanıcı
dostu olmadığı gibi aynı zamanda arama motorlarında da bulunabilirliği
azaltmaktadır. Arama
motoru optimizasyonu için biraz çaba harcamak gerekmektedir. Özellikle
URL-Routing konusunda, hazır çözümler bulunmamaktadır.
Reusability(Tekrar
kullanılabilirlik); Tekrar
kullanılabilecek kodları yazmak genelde anlamsızdır. Bir formun CodeBehind
tarafında tanımlanan bir GridBind olayının başka bir formun, CodeBehind
sayfasında kullanılması mümkün değildir. Bunun için farklı stratejiler
geliştirmek gerekir. Bu da yazılım maliyeti demektir.
Takım
Çalışmasında Yetersiz; Aspx
sayfaları ile onlara bağlı sunucu taraflı CodeBehind sayfaları ile beraber
çalışılması gerekir. Çünkü istemci tarafı (aspx) sunucu tarafı (code-behind)
ile birebir bağımlıdır. Aynı anda aynı sayfada birden fazla yazılım
geliştiricinin çalışması kod karışıklığına neden olabilmektedir. Bu yüzden
takım çalışmasına uygun çalışmak oldukça zordur.
ASP.NET
MVC(Model-View-Controller):
Model'ler: Model; bileşeni, veriyi temsil
eder. Uygulamanın veri alanıyla ilgili mantığını uygulayan parçasıdır.
Model'ler uygulamadaki bir varlığın özelliklerini ve davranışlarını kapsar.
Örneğin, Ürün adında bir nesne bir uygulamadaki ürünü temsil edebilir ve
ÜrünAdı, ÜrünKodu gibi özelliklere sahip olabilir. Genellikle model nesneleri
model durumunu veri tabanlarından alır ve veri tabanlarında saklar.
View'lar: View; model veya model'leri görsel bir sunuma
dönüştürmekle sorumludur. Web uygulamalarında bu, kullanıcının tarayıcısında
görüntülenecek HTML'in oluşturulması anlamına gelir. Tabii ki view'lar farklı
formlara sahip olabilirler. Mesela aynı model HTML, PDF, XML hatta excel
dokümanı olarak temsil edilebilir. View'lar "Separation of Concerns"
mantığından dolayı verinin nasıl alındığıyla değil, sadece verinin nasıl
gösterileceğiyle ilgilenmelidir. Kısacası view'lar kullanıcı arayüzünü temsil
etmektedir.
Controller'lar: Controller; adından da anlaşılacağı gibi,
uygulamanın işleyişini kontrol eder, view ve model arasında koordinatör gibi
davranır. Controller kullanıcıdan girdiyi alır, sonra bazı işlemler
gerçekleştirmek için model ile çalışır ve sonucu view'a aktarır. Diğer
bileşenlerde olduğu gibi controller, verinin nasıl alındığıyla ya da sonucun
kullanıcıya nasıl aktarıldığıyla ilgili bir bilgiye sahip değildir. Kısacası
controller, MVC pattern içerisindeki kullanıcı etkileşimini sağlayan bileşendir
diyebiliriz.
Özetle; Model; veriye ulaşan, View; veriyi sunan, Controller; veriyi
işleyen katmandır.
Asp.Net MVC, hiçbir zaman Asp.Net
Web Forms’un rakibi değil bir
alternatifi olarak ortaya çıkmıştır. Büyük veri kaynaklı internet projelerinde Asp.Net
MVC kullanmak, hem sayfa hızlarında hem de server kaynakları kullanımında
önemli bir performans artışı sağlar.
MVC Framework’ünün çıkmasının
asıl nedeni ise User Interface ve Data
katmanlarının birbirinden ayrılmasını zorunlu kılmaktır. Bu sayede geleceğe
dönük, uygulamanın geliştirilebilirliği
de artmaktadır. Daha az satır kod ile daha rahat ve kısa sürede değişiklikler
yapılabilecektir. Yani tüm dünyada geçerliliği olan SOLID kod prensiplerine
göre yazılım projeleri geliştirme imkanına sahip olunacaktır.
MVC ‘ye gereksinim duyulmasının
diğer nedenleri; WebForms’daki kontrollerin istenildiği gibi yönetilememesi ve
karmaşık sayfa çıktılarıdır. Asp.net WebForms projelerinde PostBack sonrasında
da sayfadaki verilerin tutulması için kullanılan ViewState büyük ölçekli projelerde
kullanıldığında boyutu giderek artmakta ve sayfaların geç açılmasının yanısıra
Server’a da ayrıca yük bindirmektedir. Oysa Asp.Net MVC de ViewState ve PostBack
yoktur.
Avantajları:
Proje
Yapısı; ASP.NET MVC varsayılan olarak belirlenmiş bir proje yapısına
sahiptir. Model-View ve Controller pattern’ına sahip, her kod geliştirme
katmanı birbirinden bağımsız olarak ayrılmıştır. Bu pattern’ın kullanılması,
uygulama geliştirmede karşılaşılan karmaşıklıkların önüne geçmiştir.
Test Edilebilirlik ve
Reusability;
MVC'de her kod geliştirme katmanı birbirinden bağımsız olarak
geliştirilebilmektedir. Bu ise “Test Driven Development” yapabilmemizi
sağlamaktadır. Yazılan kodun test edilebilirliği ise bize kodun tekrar
kullanılabilirliğini(reusability) sağlar.Yani aynı kodu tekrar tekrar yazmaya
gerek kalmaz. “Spagetti Kod” yazmaktan kurtulmuş oluruz.
Performans;
ASP.NET MVC'de ViewState ve PostBack yoktur. ViewState kullanmadığı
için ise sayfa içerisinde gereksiz veri tutulmamaktadır. Ayrıca; ViewState büyük
ölçekli projelerde kullanıldığında boyutu giderek artmakta ve sayfaların geç
açılmasının yanısıra Server’a da ayrıca yük bindirmektedir.Bu yüzden
ViewState’in olmaması, çok ciddi bir performans artışı sağlamaktadır. Aynı
kodun tekrar tekrar yazılmamasının da sayfa performansına katkısı vardır.
ASP.NET
Web Forms ile geliştirilen projelerde, kullanılan kontroller nedeniyle (server
side web controls) istemciye ciddi miktarda raw HTML döner. Sayfa render
edildiğinde bu görülebilir. Fakat MVC’de HTML formlar Web formlara göre çok
daha küçüktür, bu da sayfanın hızlı render edilmesini sağlamaktadır.
HTML
üzerinde tam control; ASP.NET MVC, sunucu kontrollerini kullanmaz.
Tek seçenek HTML input kontrollerini kullanmaktır. Yani en sonunda elde
edeceğimiz HTML'in kontrolüne sahip
oluruz. HTML
kontrollerinin yönetimi ve sunucuya istek gönderimi için;
istemci taraflı yazılım API’lerinden, jQuery gibi JavaScript kütüphaneleri
kullanılmaktadır.
Bağımsız
development desteği; Asp.Net WebForms'ta
bir işlem için sadece bir kişinin kodlama yapması daha sağlıklıdır. ASP.NET
MVC katmanları birbirinden bağımsız olduğundan, çalışma takımındaki; bir kişi
Controller, ikinci kişi View ve üçüncü kişi de Model üzerinde birbirinden
bağımsız eş zamanlı olarak kod geliştirebilmektedir. Bu ise; efektif yazılım
geliştirebilme, takım çalışması yapılabilmesi ve yazılım geliştirme süresinin kısaltılabilmesi
demektir.
Arama
motoru optimizasyonu(SEO); Varsayılan olarak tanımlı
bir URL routing bulunur. Bu routing sistemini spesifik olarak genişletme imkanımız
vardır. Böylece anlaşılır URL’ler üretme imkanına sahip olunmaktadır. Üretilen
spesifik URL’lerin SEO ya katkısı da oldukça fazladır.
Genişletilebilirlik; ASP.NET
MVC Razor, Spark, NHaml, …v.s
gibi birden fazla görüntü motorunu(View Engine) destekler. Hatta
gerekirse yazılım geliştiriciler kendi görüntü motorlarını oluşturup implemente
edebilmektedirler.
Dezavantajları:
Olay
tabanlı programlamanın, ViewState ve PostBack’ in olmayışı, temel HTML, JS ve
CSS bilgisine gereksinim duyulması, yeni başlayan Web Application Developer lar
için biraz daha fazla öğrenme çabası gerektirmektedir.
ASP.NET
WebForms’tan ASP.NET MVC’ye geçiş yapılmak istendiğinde; direk Upgrade veya
Migration mümkün olmamaktadır.
ASP.NET
WebForms mu? ASP.NET MVC mi?
Peki bir web yazılımı projesi
geliştirirken, yukarıda bahsettiğimiz yazılım geliştirme platformlarından
hangisini tercih etmeliyiz?
Yukarıda, ASP.NET WebForms ve ASP.NET MVC platformlarının birbirinin
yerine değil de yazılım proje gereksinimlerinin değişmesine bağlı olarak ortaya
çıktığını ifade etmiştik. Yani bir Web uygulamasında aynı anda hem ASP.NET
WebForms, hem de ASP.NET MVC API’leri kullanılabilmektedir. Bu yüzden; Yazılım ekibindeki
personelin yazılım geliştirme yetenekleri, geliştirilecek olan yazılımın teknik
ve donanımsal alt yapısı, geliştirilecek olan yazılımın diğer tüm gereksinimleri(istenilen
bitirme süresi, …vs.) gibi kriterlere göre yukarıda belirttiğimiz avantaj ve
dejavantajları göz önünde bulundurarak karar vermek gerekir. Örneğin kısa
zamanda bitirilmesi istenen küçük bir proje için ASP.NET WebForms u , ancak
büyük ölçekli bir yazılım projesi için ise ASP.NET MVC ‘yi tercih etmek daha
doğru olur, gibi. Karar verebilmek için mutlaka; yazılım proje
gereksinimlerinin, kullanılacak yazılım geliştirme platformunun avantaj ve
dezavantajlarına göre ele alınarak değerlendirilmesi gerekmektedir.
Kaynaklar:
- http://aysenurgull.blogspot.com.tr/2015/03/asp.html
- http://ahmet-hatipoglu.blogspot.com.tr/2014/03/aspnet-web-formlar-ve-aspnet-mvc.html
- https://www.asp.net/mvc/overview/older-versions-1/overview/asp-net-mvc-overview
- http://ahmet-hatipoglu.blogspot.com.tr/2014/03/mvc-nedir-model-view-controller-mimarisi.html
- http://slideplayer.biz.tr/slide/1888842/
- https://koddemy.com/blog/mvc-mi-web-forms-mu/
